අතපත්තු හමුදාව.

අතපත්තු සේවය මෙරට ආරම්භ වුයේ කවර දාක ද යන්න නිශ්චිතව කිව නොහැකි වේ. ක්වේරෝස්, රෝබෙයිරෝ හා කූටෝ ආදි ප්‍රතිකාල් ඉතිහාසඥයින් කෝට්ටේ යුගය සම්බන්ධයෙන් අතපත්තුව හා අතපත්තු නිලධාරින් ගැන තම කෘතියේ සදහන් කරත් කෝට්ටේ යුගයට පෙර ලියන ලද ග්‍රන්ථයක  අතපත්තුව ගැන හෝ අතපත්තු නිලධාරින් ගැන සදහනක් වී ඇති බවක් නොපෙනේ. සීතාවක සමයට අයත් මායදුන්නේ රජුගේ අතපත්තු හමුදාවක් ගැන හා සීතාවක රාජසිංහ රජුගේ හමුදාවක් ගැනත් ක්වේරෝස්ගේ ලංකාවිජය නැමති ග්‍රන්ථයේ සදහන් වේ. කෝට්ටේ යුගය හරියදි ආරම්භවී යැයි සැළකිය හැකි අතපත්තු සේවය මහනුවර යුගය අවසානය දක්වාම පැවති බව මහනුවර රාජ්‍යයේ ආණ්ඩුක්‍රමය පිළිබදව ලියවුණු ඩොයිලිගේ විස්තරයෙන් පෙනේ. අතපත්තුව පිළිබද සේවා සංවිධානය හැදින්වුණේ අතපත්තු වසම නමින් ය. ඊට අයත් වුවෝ ඒ ඒ දිසාවේ හෝ  රටේ වැදගත් අයයි. සෑම කෝරළයකම අතපත්තු වසමක් වු බව ඩොයිලි සදහන් කරයි. කෝරළේ අතපත්තුවක ප්‍රධානියා හැදින්වුයේ අතපත්තු ලේකම් නමින් ය. අතපත්තු ලේකම් යන්න බෙහෙවින් ම ව්‍යවහාර වුයේ උඩරට පෙදෙස්වල බවත් ඒ නිලධාරියා පහතරට පෙදෙස්වලදි අතපත්තු මුදලි යනුවෙන්ද හැදින්වු බවත් ඇතමුන්ගේ පිළීගැනීමයි.අතපත්තු මුදලි යනු මුදියන්සේ වෙනුවට ඇතැම් පළාත්වල පැවති ව්‍යවහාරයක් බව පෙනේ.

            රජ වාසල මුර කළ කණ්ඩායම සේවයේ යෙදි සිටි  ස්ථානය අතපත්තු මඩුව හෙවත් අතපත්තු මුර පොළ යන නම ව්‍යවහාර විය. අතපත්තු මුර පොළ භාරව සිටියේ නිලමේ කෙනෙකි. ඔහු හැදින්වුණේ අතපත්තු නිලමේ නැතහොත් මුහන්දිරම් යන නමින් ය. ඔහු යටතේ අතපත්තු කංකානම්වරුන් දෙදෙනකු ද, අතපත්තු අපුපුහාමිලා යනුවෙන් හැදින්වුණ සාමාන්‍ය භටයන් කිහිප දෙනෙක් ද වුහ. මහනුවර යුගයේ මුල් හරියේදි පමණ රජවාසල භාරව සිටි අතපත්තු හමුදාවෙහි අප්පුහාමිලා පණහක් හෝ හැටක් සිටි නමුත් ශ්‍රී වික්‍රමරාජසිංහ රජුගේ කාලයේදි එහි සිටියේ 48 දෙනෙකු පමණක් බව ඩොයිලි පවසයි. රජ මාළිගය මුර කිරීම මොවුන්ට පැවරි තිබු ප්‍රධාන කාරිය වු නමුත් පෑ දැමීම හෙවත් පෑතැටිය දිය කොරොස්වල දමා වේලාව නිශ්චිත කිරීම හා මිණි ගෙඩිය ගැසීමෙන් ජාම වේලාව හැගවීම ද රජවාසලහි වාහල්කඩ පෑතැටි සතර අසල මුර කළ අතපත්තු අප්පුහාමිලාට නියම කර තිබුණි. රජු රටේ සංචාරය සදහා යන විට ඔහුගේ ආරක්ෂාව සදහා මොවුන්ගෙන් කොටසක් රජු සමග ගිය බව පෙනේ. කෝට්ටේ සීතාවක හා මහනුවර රජවරුන් ප්‍රතිකාලුන්ට විරුද්ධව සටන් කරන අවස්ථා කිහිපයක් ගැන ක්වේරෝස්ගේ ලක්විජය යෙහි හා රෙබෙයිරෝගේ ලංකා ඉතිහාසය යෙහිද සදහන් වේ. 1578 දි පමණ ප්‍රතිකාල්වරුන් විසින් මුන්නේස්වරන් කොවිල විනාශ කරනු ලැබු අවස්ථාවේදි එය රැක ගැනීම පිණීස ප්‍රතිකාලුන්ට විරුද්ධව රජු වෙනුවෙන් සටන් කළේ අතපත්තු හමුදාවක් සමග පැමිණි අතපත්තු මදලි කෙනෙක් බව ක්වේරෝස් සදහන් කරයි. මහනුවර රාජ්‍යයේ සෙනරත් රජු 1629 දි පමණ  යාපනයේ ප්‍රතිකාලුන්ට පහර දීම සදහා අතපත්තු මුදලි කෙනෙකු යටතේ සේනාව යැවිමට තැත් කළ ද එය කල් තියා පෘතුගීසින්ට ආරංචි වු නිසා එය කඩාකප්පල් කර දැමු බව රොබෙයිරෝ සදහන් කරයි. එබැවින් අතපත්තු හමුදාව රජුගේ වාසල ආරක්ෂක භට පිරිසක් ලෙසට පමණක් නොව රජුගේ සෙබළ පිරිසක් වශයෙන් සෙවය කළ බව සිතිය හැකි වේ.